نفوذ هنجاری، جهاد کبیر و تربیت

دکتر علی کرمی

پژوهشگر مرکز مطالعات راهبردی تربیت اسلامی

یکی از مهم‌ترین راه‌های نفوذ هنجار سازی (شکل‌دهی به هنجارهای علمی و فرهنگی و سبک زندگی) است. از منظر این نوع نفوذ تعارض و جنگ تنها ابزارهای نفوذ نیستند بلکه علم و دانش هم می‌تواند وسیله‌ای برای نفوذ باشد. نکته‌ای که در اینجا بایستی به آن توجه داشت این است که هماهنگی و همکاری کامل بین کشورها نشان دهنده این نیست که تلاش برای نفوذ وجود ندارد بلکه کارآمدترین و راهبردی‌ترین شکل نفوذ برای کشورهای مستکبر این است که از طریق عوض کردن و استحاله هنجارهای (علم و دانش، فرهنگ، هویت و ایمان دینی) کشورهای مقابل زمینه‌های تعارض را از بین ببرند و امکان مقاومت را در نطفه خفه کنند. از نظر نفوذ هنجاری یکی از مهم‌ترین منافذ نفوذ که در جوامع امروز به طور قابل ملاحظه‌ای به آن توجه می‌شود توانایی تعریف کردن و شکل دادن به ارزش‌ها و منافع کشور مقابل در بلندمدت است. در این ارتباط منافع ملی و ساختار هویت‌ها دو منفذ اصلی به شمار می‌روند. این نوع نفوذ بسیار خانمان‌سوزتر ویرانگرتر از سایر انواع نفوذ است. در اینجا یک کشور تحت تأثیر القائات دشمنان خارجی منافع ملی خود را تعریف می‌کند و حتی جایگاه این کشور را در نظام بین‌الملل (اینکه چه چیزی تولید کند و از چه ایدئولوژی‌ای پیروی کند) دشمنانش تعیین می‌کنند. پس به طورکلی نفوذ هنجاری عرصه‌های علمی و هویتی و نیز جاهایی که کشورهای مستکبر صحبت از همکاری و منافع ملی می‌کنند را هدف نفوذ می‌داند. مسئله‌ای که بسیار مهم است و به نوعی پیش شرط آغاز جهاد کبیر است نشان دادن ضرورت جهاد کبیر است؛ زیرا در نفوذ هنجاری ممکن است در مواردی قربانیان حتی موفق به درک این مسئله نشوند که منافع واقعی‌شان در خطر است و در نتیجه هیچ‌گونه تلاشی برای دفاع از این منافع به عمل نیاورند. بر اساس این دیدگاه نفوذ هنجاری شکل موذیانه‌تری دارد که می‌تواند بر افکار و امیال قربانیانش نفوذ کند؛ بدون اینکه آن‌ها از این تأثیر آگاهی یابند. از این زاویه جهاد کبیر از مقاومت بسیار سخت‌تر است و به نوعی جهاد کبیر اعم از مقاومت است چون در بعضی حوزه‌ها ممکن است وقایع و اتفاقات آن قدر پیچیده باشند که مقاومتی صورت نگیرد و یا اصلاً تهدید تشخیص داده نشود تا مقاومتی صورت گیرد.

اما اینکه جدای از جهاد کبیر در عرصه فرهنگ و هویت که طبیعتاً بیشتر جنبهٔ سلبی دارد تا ایجابی چه راهکاری را باید در برابر نفوذ هنجاری در پیش گرفت بسیار مهم است؛ یعنی درست است که ما می‌گوئیم در برابر هجمه امریکا در عرصه علم و سبک زندگی و هویت تسلیم نمی‌شویم و آن را نمی‌پذیریم اما این تاکتیک بیشتر دفاعی است و ما علاوه بر این تاکتیک دفاعی نیازمند یک تاکتیک ایجابی و هجومی نیز هستیم. برای رسیدن به این ابزار ما باید بگردیم و چیزی را پیدا کنیم که از طریق آن بتوانیم آن چیزی‌هایی را که به وسیله جهاد کبیر سعی داریم آن‌ها را حفظ کنیم به نسل کنونی و نیز نسل‌های بعد منتقل کنیم. از طریق آموزش رسمی و علمی معمول نمی‌توان این کار را کرد زیرا این عرصه چه از نظر ابزار و چه از نظر متن یکسره تحت نفوذ غرب و امریکا است؛ اما مکانیسم تربیت به معنایی که آلان در مرکز مطالعات راهبردی تربیت اسلامی و نیز سایر مراکز متولی دارد انجام می‌شود می‌تواند این تاکتیک ارزشمند را برای مقابله با نفوذ هنجاری دشمن در اختیار جبهه انقلاب اسلامی قرار دهد.

کانون مرتبط مطلب: